🇵🇱🇵🇱 Śladami Niepodległej – wyjątkowa trasa po gminie Horyniec-Zdrój
Roztocze to nie tylko lasy, źródła i uzdrowiska. To również ziemia, która od ponad wieku nosi w sobie pamięć o ludziach, którzy walczyli o wolność.
Na terenie gminy Horyniec-Zdrój znajdziemy miejsca niezwykłe — pomniki, kopce i symbole, które przetrwały wojnę, zapomnienie i czas.
To historia Niepodległej opowiedziana kamieniem, dłutem i sercem mieszkańców. ❤️🤍
Zapraszamy Cię na niepodległościową wycieczkę po Roztoczu, w której każdy przystanek ma swoje wyjątkowe znaczenie.
Zaczniemy od monumentalnego pomnika w Horyńcu-Zdroju, przez symboliczny kamień i zapomniany kopiec w Werchracie, aż po Pomnik Wolności w Nowym Bruśnie – miejsce, gdzie dosłownie spod ziemi wydobyto kamiennego orła. 🦅
🏛️ Pomnik Wolności w Horyńcu-Zdroju – świadek stuletniej historii
W Horyńcu-Zdroju wznosi się Pomnik Wolności (lokalizacja – https://maps.app.goo.gl/RCgbnJBthNeHR7WK6) – jedno z najcenniejszych dzieł bruśnieńskiej szkoły kamieniarskiej.
Został on wykonany w 1928 roku, w dziesiątą rocznicę odzyskania przez Polskę Niepodległości. Jego autorem był Grzegorz Kuźniewicz (1871–1948) – najwybitniejszy rzeźbiarz i kamieniarz z pobliskiego Brusna Starego.
Pomnik przedstawia orła zrywającego się do lotu – symbol siły i odrodzenia – oraz żołnierza z karabinem, siedzącego u podstawy kolumny.
Został wykonany z piaskowca wapiennego, który wydobywano w Bruśnie, a jego monumentalna forma i symbolika idealnie wpisywały się w nastroje Polski końca lat 20. XX wieku.
Na pomniku widnieje inskrypcja:
„ZA WOLNOŚĆ, ZIEMIĘ I OJCÓW WIARĘ,
ZA PAMIĄTKI NASZE NARODOWE
KREW SIĘ POLAŁA W SZARE DNI GRUDNIOWE.
POLEGŁYM – NARÓD 1928.”
Pomnik postawiono na kwaterze wojennej, w miejscu, gdzie spoczywa sześciu żołnierzy poległych w walkach o Horyniec i okolice w grudniu 1918 roku.
W czasach II wojny światowej monument został częściowo zniszczony – orzeł i elementy kolumny uległy uszkodzeniu.
Dopiero w XXI wieku, pod okiem dr hab. Janusza Smazy z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, pomnik został poddany kompleksowej renowacji.
W trakcie tych prac, za rzeźbą żołnierza, odkryto prawdziwy skarb – kapsułę czasu. Była to szklana butelka z listem, w którym mieszkańcy Horyńca-Zdroju zostawili przesłanie dla przyszłych pokoleń.
Treść listu jest następująca:
Poległym Obrońcom Ojczyzny, którzy padli z rąk ukraińskich w dniach 25-26 grudnia 1918 roku w 10-cio lecie Odrodzenia Państwa Polskiego – pomnik ten stanł jako inicjatywa … pana:
- Ludwika Wielkoszewskiego – emeryt Kom. Policji Państ Horyniec
- Karola Lendera kapit. rezerwy Wojsk Polsk. i kierownika szkoły w Horyńcu.
Horyniec dn… 7 1928
Pomnik wykonał p. Kuźniewicz….. rzeźbiarz w Bruśnie Starem.
Dziś kapsułę można zobaczyć w Izbie Pamięci Gminnej Biblioteki Publicznej w Horyńcu-Zdroju 📜.
Tam znajduje się również treść nowej kapsuły, wmurowanej po zakończonej renowacji, z listem mieszkańców XXI wieku – dzięki czemu historia zatoczyła symboliczne koło.
To miejsce, które warto odwiedzić nie tylko z okazji 11 listopada – stanowi piękną lekcję historii i patriotyzmu w sercu uzdrowiskowej miejscowości.
⛰️ Werchrata – kamień pamięci i Kopiec Piłsudskiego
Kolejnym przystankiem na trasie jest Werchrata, malownicza wieś położona wśród wzgórz Roztocza.
Tu, przy miejscowym kościele, stoi kamień pamięci, odsłonięty w setną rocznicę odzyskania Niepodległości w 2018 roku (lokalizacja: https://maps.app.goo.gl/HS2S82rNh8kKzFJe7).
To prosty, ale wymowny monument, który mieszkańcy ustawili, by oddać hołd pokoleniom walczącym o wolną Polskę 🇵🇱.
Jednak największym skarbem Werchraty jest Kopiec Piłsudskiego (lokalizacja: https://maps.app.goo.gl/13XMYCQk51PLuHEGA), usypany – według miejscowych przekazów – w 1927 roku przez żołnierzy stacjonujących wówczas w miejscowości.
Miała to być kompania z Jarosławia, która przez trzy miesiące przebywała w Werchracie. W czasie postoju żołnierze, wspólnie z mieszkańcami, usypali kopiec ku czci Marszałka Józefa Piłsudskiego.
Przed wojną organizowano tu uroczystości patriotyczne, kopiec był miejscem spotkań podczas świąt narodowych.
Po 1945 roku, w czasach PRL, tradycję tę przerwano, a sam obiekt z biegiem lat zarósł i został niemal zapomniany.
Dopiero po 2018 roku, z inicjatywy mieszkańców pobliskiego Prusia, kopiec odżył na nowo.
Na jego szczycie stanął maszt, na którym zawisła biało-czerwona flaga i tabliczka.
Dziś jest to jeden z nielicznych zachowanych kopców Piłsudskiego w Polsce.
Wizyta tutaj to spotkanie z żywą historią – miejscem, które łączy pamięć o Marszałku z lokalną tradycją i przyrodą Roztocza.
🦅 Nowe Brusno – Pomnik Wolności i kamienny orzeł z ziemi
Trzecim punktem wycieczki jest Nowe Brusno, miejscowość znana z bogatych tradycji kamieniarskich.
To właśnie tutaj w 1928 roku, w 10. rocznicę odzyskania Niepodległości, stanął Pomnik Wolności, zwany też Pomnikiem Niepodległości (lokalizacja: https://maps.app.goo.gl/SBZSAZ6uB991p1BY9).
Jego inicjatorem był Adam Krasnoid – referent kulturalno-oświatowy oddziału „Strzelca” w Rudce, a jednocześnie kierownik miejscowej szkoły.
Pomnik wykonano z lokalnego wapienia bruśnieńskiego, w stylu charakterystycznym dla ówczesnego regionu.
Na jego szczycie znajdowała się rzeźba orła w koronie, a w niszy – figura Chrystusa Zmartwychwstałego, symbolizująca zwycięstwo życia i wolności.
Podczas II wojny światowej pomnik został zniszczony – prawdopodobnie przez ukraińskich nacjonalistów.
Rzeźbę orła zniszczono i usunięto, a w jej miejscu w latach 60. wstawiono prosty krzyż, wykonany przez miejscowego kamieniarza Michała Maciułę.
Dopiero w 2008 roku doszło do niezwykłego odkrycia: mieszkaniec Brusna, Marek Białek, podczas prac wodno-kanalizacyjnych natrafił na fragmenty orła – korpus i skrzydła, zaginione od czasu wojny.
To odkrycie stało się impulsem do działań mających na celu odnowienie całego monumentu.
Po latach starań pomnik został wpisany do rejestru zabytków województwa podkarpackiego i odrestaurowany.
Brakującą figurę Chrystusa Zmartwychwstałego, wzorowaną na oryginale, wykonał Grzegorz Wajs – współczesny rzeźbiarz z Narola, kontynuujący tradycję lokalnej szkoły kamieniarskiej.
Odnowiony pomnik uroczyście odsłonięto 11 listopada 2018 roku, w setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości.
Dziś Pomnik Wolności w Nowym Bruśnie to jedno z najbardziej poruszających miejsc w regionie – symbol trwania, wiary i wspólnoty.
A kamienny orzeł, który po latach wrócił na swoje miejsce, stał się metaforą całej historii Polski – tej, która zawsze potrafi powstać z ziemi.
🗺️ Trasa niepodległościowa po gminie Horyniec-Zdrój – praktyczne wskazówki
🚗 Jak zwiedzać?
Trasa ma ok. 25 km i można ją pokonać samochodem, rowerem lub częściowo pieszo.
Najlepiej zacząć w Horyńcu-Zdroju, następnie odwiedzić Nowe Brusno i zakończyć w Werchracie.
📸 Co warto zobaczyć po drodze?
- Izbę Pamięci przy Gminnej Bibliotece Publicznej w Horyńcu-Zdroju,
- Kamień pamięci przy kościele w Werchracie,
- Kopiec Piłsudskiego,
- Odrestaurowany Pomnik Wolności w Nowym Bruśnie,
- bonusowo warto zobaczyć mural z Marszałkiem Piłsudskim na Szkole Podstawowej w Horyńcu-Zdroju (lokalizacja: https://maps.app.goo.gl/g133ctmwnwfYXSPLA)
☕ Wskazówka: Weź ze sobą aparat, coś ciepłego do picia i trochę czasu – te miejsca najlepiej smakują w ciszy, z zapachem roztoczańskiego lasu w tle.
❤️ Dlaczego warto?
Bo to trasa, która łączy historię z emocją.
Nie zobaczysz tu tłumów ani muzealnych gablot, ale poczujesz autentyczną pamięć zaklętą w kamieniu.
To także podróż w czasie – do momentu, gdy Polska budziła się do życia, a ludzie z małych miejscowości wznosili pomniki, kopce i krzyże, by powiedzieć: „Jesteśmy wolni.” 🇵🇱
✨ Gmina Horyniec-Zdrój – historia, którą warto przeżyć
Niech ta trasa będzie Twoim sposobem na uczczenie Święta Niepodległości lub po prostu chwilą zadumy w drodze przez Roztocze.
Zatrzymaj się, spójrz na orła, dotknij kamienia, wejdź na kopiec.
Bo historia naprawdę jest tu – na wyciągnięcie ręki.
